السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
47
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
يكى از شاگردان ايشان مىنويسد : « 1 » درس فلسفه نيز در آن عصر چندان خوشنام نبود و تلاشهاى زيادى براى تعطيل درس استاد انجام مىگرفت و حتى يك مرتبه مرحوم آية اللَّه بروجردى در اثر اصرار زياد عناصر ناآگاه از ايشان خواستند كه درس فلسفه خود را محدود نمايند . استاد پاسخ متينى براى آن مرجع بزرگ نوشتند و تأكيد كردند كه اين درس را به عنوان وظيفهء شرعى تعيين كردم و براى تأمين نيازمندى ضرورى جامعه اسلامى مىگويم ، ولى مخالفت شما را هم به عنوان زعيم حوزه و رهبر جامعهء شيعه جايز نمىدانم . از اين رو اگر حكم به تعطيل بفرماييد اطاعت مىكنم و حكم شما براى ترك وظيفهاى كه تشخيص دادهام عذرى در پيشگاه الهى خواهد بود ، ولى اگر حكم نمىفرماييد به وظيفهء خودم ادامه مىدهم . حضرت آية اللَّه العظمى بروجردى توسط خدمت كار خود پيغام دادند كه هرطور وظيفهء خودتان مىدانيد عمل كنيد . رفتار مؤدّبانه و حكيمانهء علامه ، جلوى سوء تفاهم و تأثير سوء سعايتهاى حسودان و ناآگاهان را گرفت و موقعيت معظم له بيش از پيش تثبيت شد . استاد تنها به درس عمومى فلسفه اكتفا نكرد و با تشكيل جلسات خصوصى به بررسى مكاتب فلسفى غرب مخصوصاً ماترياليسمِ ديالكتيك پرداختند . اين جلسات به تأليف كتاب اصول فلسفه و روش رئاليسم انجاميد . ملاحظه مىشود كه احساس مسئوليت در علامه وى را به سرنوشتى كه خود از آن بىخبر است هدايت مىكند و در پى انجام وظيفه تفسير عظيمى چون الميزان و كتابهايى چون اصول فلسفه و بداية الحكمه و نهاية الحكمه بهترين كتابهاى فلسفى به جهان اسلام و به حوزههاى علميّه تقديم مىشود .
--> ( 1 ) . مقالهء « نقش استاد علامهء طباطبائى در نهضت فكرى حوزهء علميه قم » ، استاد محمد تقى مصباح